ΓΟΡΓΙΑΣ Ο .. ΧΡΥΣΟΣΑΝΔΑΛΟΣ ..

Image

Δεν χωράει αμφιβολία ότι οι Σοφιστές συνέβαλαν σημαντικά στη διδασκαλία και στη θεωρητική θεμελίωση της ρητορικής. Σύμφωνα με μεταγενέστερες μαρτυρίες η γένεση της ρητορικής τοποθετείται στις αρχές του 5ου αι. π.Χ. στη Σικελία και τη συνδέουν με τις πολλές δίκες που έγιναν εκεί την εποχή αυτή. Ο Γοργίας γεννήθηκε στους Λεοντίνους, της Σικελίας, γύρω στο 485 π.Χ. και ήταν μαθητής του Εμπεδοκλή. Σύμφωνα με αυτόν, οι επιστήμονες και οι ειδικοί ή αποτυγχάνουν στην προσπάθεια τους να επιβάλλουν τις θέσεις τους ή αν επιτύχουν αυτό οφείλεται στο ότι χρησιμοποιούν το λόγο της πειθούς, δηλαδή το ρητορικό λόγο.

Για το Γοργία η ικανότητα της πειθούς είναι αποφασιστική για κάθε τομέα της ζωής της πόλης. Η ρητορικής είναι η πιο αναγκαία μορφή γνώσης για οποιονδήποτε θέλει να ζήσει ή να δράσει στα πλαίσια της πόλης. Ο ρήτορας και ο πολιτικός, όχι ο επιστήμονας κι ο τεχνικός, κατέχουν τα κλειδιά που ανοίγουν όλες τις πύλες της πόλης. Το πιο αντιπροσωπευτικό κείμενο του για αυτό τον ισχυρισμό είναι το Ελένης Εγκώμιον. Πρόκειται για ένα κείμενο με το οποίο ο συγγραφέας, επιδεικνύει τη ρητορική του δεινότητα, θέλοντας να αποδείξει ότι μπορεί να κάνει το «ακατόρθωτο», να υποστηρίξει, δηλαδή, ότι η Ωραία Ελένη δεν είναι υπεύθυνη για τον Τρωϊκό Πόλεμο. Αναπτύσσοντας τη συλλογιστική του ο Γοργίας εξετάζει το ενδεχόμενο η Ελένη να «παρασύρθηκε» όπως θα λέγαμε, με τα λόγια. Ο λόγος για τον οποίο σε αυτή την περίπτωση η κατηγορουμένη είναι αθώα είναι απλός: η βία του λόγου δεν διαφέρει και τόσο από την πραγματική βία, πράγμα που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι άνθρωποι μπορεί να πείθονται παρά τη θέλησή τους.

Ο λόγος που ο Γοργίας τον χαρακτηρίζει «μεγάλο δυνάστη» είναι κάτι που έρχεται στον δέκτη απέξω. Ο ρήτορας με τους κατάλληλους χειρισμούς καλλιεργεί στον δέκτη μια ορισμένη ψυχολογική κατάσταση με αποτέλεσμα ο δεύτερος να συμπεριφέρεται όπως ο άρρωστος που ακολουθεί πειθήνια μια ιατρική αγωγή παίρνοντας τα φάρμακα που ο γιατρός του προτείνει για τη συγκεκριμένη θεραπεία  Όμως όπως για μια ασθένεια δεν υπάρχει ένα φάρμακο ή επιλογή άλλου σκευάσματος επιφέρει διαφορετικά αποτελέσματα ή κάθε ασθενής αντιδρά διαφορετικά σε κάθε αγωγή έτσι δεν υπάρχει και ένας «αντικειμενικά» σωστός (ή ορθός λόγος), ο οποίος απευθύνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους.

Στο σύστημα αξιών του Γοργία η αλήθεια υποχωρεί για χάρη της αποτελεσματικότητας και εν τέλει της επιτυχίας του λόγου. Αυτό που ενδιαφέρει το ρήτορα δεν είναι τι λέγεται αλλά το αποτέλεσμα αυτού που λέγεται όπως λέγεται. Στο έργο του Περί του Μη Όντος ή Περί Φύσεως χρησιμοποιώντας επιχειρήματα ελεατικού τύπου υποστήριξε:

·        Δεν υπάρχει τίποτε

·        Ακόμη κι αν υπήρχε κάτι, δεν θα μπορούσαμε να το γνωρίσουμε

·        Ακόμη κι αν μπορούσαμε να το γνωρίσουμε, δεν θα μπορούσαμε να μεταδώσουμε στους άλλους τη γνώμη μας γι’; αυτό.

Ο Γοργίας επομένως υποστήριζε ότι: η δύναμη της ρητορικής δεν περιορίζεται από κάποια φυσική αλήθεια, διότι απλούστατα τέτοια αλήθεια δεν υπάρχει. Οι λέξεις δεν αντιστοιχούν στα πράγματα μα κι αν ακόμα αντιστοιχούσαν δεν θα μπορούσαν να μεταφέρουν την ίδια αυτή αντιστοιχία από ομιλητή σε ομιλητή διότι σύμφωνα με αυτόν ένα σωστά διαρθρωμένο επιχείρημα, μια εύλογη εικασία, μπορεί να λειτουργήσει ικανοποιητικά όταν δεν υπάρχουν πραγματικοί μάρτυρες. Η εύλογη εικασία αντικαθιστά την πραγματική μαρτυρία ενός ανθρώπου που τα λεγόμενά του παρουσιάζονται με άτεχνο τρόπο και δεν είναι πειστικός. Το πρόβλημα βέβαια σε αυτή την περίπτωση είναι ότι η αλήθεια επισκιάζεται από την αληθοφάνεια, ωστόσο στο πλαίσιο των δημοκρατικών θεσμών, οι μαγικές ικανότητες του λόγου αποκτούσαν πολύ συγκεκριμένη πρακτική εφαρμογή. Ο ρήτορας είναι σε θέση να προσαρμόζει την επιχειρηματολογία του στις αντιδράσεις του ακροατηρίου του κι αυτή η δυνατότητα εξαργυρώνεται θαυμάσια στις λαϊκές συνελεύσεις της αθηναϊκής δημοκρατίας.

Με αυτά και αυτά ο Γοργίας έφτανε να χρεώνει τους μαθητές του 6.000 οβολούς έκαστον τον χρόνο όταν ο μισθός του δικαστή ήταν περίπου 1000 οβολούς τον χρόνο .Είχε γίνει τόσο ξιπασμένος που κυκλοφορούσε με χρυσά σανδάλια .Ο Γοργίας δεν υπηρετούσε δηλαδή την αλήθεια , αλλά την πρόφαση , αυτός είναι και ο «πατέρας» των σημερινών πολιντικάτηδων της δύσης και φυσικά και της χώρας μας .Φυσικά όλοι οι ρήτορες δεν ήταν ούτε και είναι σαν τον Γοργία , αφού υπάρχουν και ρήτορες που υπηρέτησαν και υπηρετούν την αλήθεια και εχθρεύονται τις προφάσεις και την υποκρισία όπως ο δημοκρατικός ( και παρά την  αριστοκρατική του καταγωγή )  Λυκούργος των Αθηνών , αλλά για αυτόν θα μιλήσουμε κάποια άλλη φορά …

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s